زخم‌های مزمن
چرا زخم خوب نمی‌شود؟ ۹ عامل که ترمیم را کند می‌کنند
زخم‌ها به‌طور طبیعی میل به بسته‌شدن دارند. وقتی زخمی هفته‌ها همان‌طور می‌ماند، چیزی جلوی ترمیم را گرفته است. کار ما پیدا کردن همان چیز است.
زخم‌ها به‌طور طبیعی میل به بسته‌شدن دارند. بدن ما برای ترمیم برنامه‌ریزی شده است و بیشتر بریدگی‌ها و خراش‌ها بدون هیچ دخالتی در یکی دو هفته بهبود پیدا می‌کنند. پس وقتی زخمی چهار هفته، شش هفته یا چند ماه همان‌طور باز می‌ماند، یک پیام روشن دارد: چیزی جلوی ترمیم را گرفته است.
کار اصلی یک کارشناس زخم، پیدا کردن همان «چیز» است. در این مقاله ۹ عامل رایج را مرور می‌کنم که در ارزیابی زخم‌های دیرجوش همیشه بررسی می‌شوند.
- زخمی که در حدود چهار هفته پیشرفت روشنی نداشته باشد، زخم مزمن یا دیرجوش است.
- معمولاً بیش از یک عامل در کار است؛ درمان موفق یعنی پرداختن به همه آن‌ها.
- زخمی که با درمان استاندارد پاسخ نمیدهد، باید دوباره از نظر تشخیص بررسی شود.
ترمیم طبیعی زخم چگونه است؟
ترمیم زخم چهار مرحله پشت سر هم دارد که با هم هم‌پوشانی دارند:
- بند آمدن خونریزی: در دقایق اول، لخته تشکیل میشود.
- التهاب: در چند روز اول، سلول‌های ایمنی زخم را پاکسازی می‌کنند. کمی قرمزی و تورم طبیعی است.
- تکثیر: از روزهای اول تا چند هفته، بافت گرانوله قرمز رنگ حفره را پر میکند و پوست از لبه‌ها پیش می‌آید.
- بازسازی: تا ماه‌ها بعد، بافت جدید محکم‌تر میشود و جای زخم بالغ میشود.
زخم مزمن معمولاً در مرحله التهاب گیر میکند؛ بدن مدام در حال جنگیدن است و هیچ‌وقت به مرحله ساختن نمی‌رسد. جزئیات هر مرحله و رنگ بستر زخم سالم را در مقاله مراحل ترمیم زخم ببینید.
۹ عامل تأخیر در ترمیم زخم
۱. قند خون کنترل‌نشده
قند بالا عملکرد سلول‌های ایمنی را مختل میکند، رگ‌های کوچک را آسیب می‌زند و زخم را مستعد عفونت میکند. بیماران دیابتی را به خواندن مقاله زخم پای دیابتی دعوت می‌کنم.
۲. خون‌رسانی ناکافی
بدون جریان خون کافی، اکسیژن و مواد مغذی به زخم نمی‌رسند. تنگی شریان‌های پا یکی از علت‌های مهم زخمهایی است که با هیچ پانسمانی بهتر نمی‌شوند.
۳. فشار مداوم روی زخم
زخم کف پا که بیمار روی آن راه می‌رود یا زخم بستری که فشار از رویش برداشته نشده، هر روز دوباره آسیب می‌بیند.
۴. احتقان وریدی و تورم
در زخم‌های وریدی ساق پا، بدون درمان فشاری، ترمیم تقریباً متوقف می‌ماند.
۵. عفونت و بیوفیلم
گاهی عفونت پنهان است: قرمزی شدیدی وجود ندارد، اما زخم بدبو، کم‌رنگ و شکننده است و به‌راحتی خونریزی میکند. باکتری‌ها با ساختن بیوفیلم از خود محافظت می‌کنند.
۶. بافت مرده در بستر زخم
بافت مرده سدی جلوی ترمیم است. دبریدمان این سد را برمی‌دارد.
۷. پانسمان نامناسب
زخم خیلی خشک یا خیلی خیس، تعویض بیش از حد پانسمان یا استفاده از مواد آسیب‌رسان مثل الکل، ترمیم را کند میکند. راهنمای انتخاب پانسمان را ببینید.
۸. تغذیه ناکافی
کمبود پروتئین، کم‌آبی و کمبود برخی ریزمغذی‌ها ساختن بافت جدید را دشوار میکند. جزئیات در مقاله تغذیه برای ترمیم زخم آمده است.
۹. سیگار، داروها و بیماری‌های همراه
نیکوتین رگها را تنگ میکند. داروهایی مثل کورتون و برخی داروهای سرکوب‌کننده ایمنی، و بیماری‌هایی مثل نارسایی کلیه، کم‌خونی و بیماری‌های خودایمنی هم ترمیم را کند می‌کنند. فهرست کامل داروهای خود را در اولین ویزیت همراه داشته باشید.
چک‌لیست ارزیابی زخم دیرجوش
در ارزیابی یک زخم مزمن، این پرسش‌ها به‌ترتیب بررسی می‌شوند:
| پرسش | چگونه بررسی میشود؟ |
|---|---|
| علت اصلی زخم چیست؟ | شرح حال، محل و شکل زخم |
| خون‌رسانی کافی است؟ | لمس نبض‌ها، شاخص مچ پا به بازو، در صورت نیاز سونوگرافی |
| عفونت وجود دارد؟ | معاینه بالینی، در صورت لزوم کشت و آزمایش |
| بستر زخم آماده ترمیم است؟ | رنگ بستر، بافت مرده، ترشح، لبه‌ها |
| عوامل عمومی کنترل شده‌اند؟ | قند خون، تغذیه، داروها، سیگار |
| زخم به درمان پاسخ می‌دهد؟ | اندازه‌گیری و عکس منظم؛ کاهش اندازه در چهار هفته |
چه زمانی باید نگران شد؟
مسیر درمان زخم مزمن
درمان زخم دیرجوش با یک ارزیابی کامل شروع میشود، علت یا علت‌ها را هدف می‌گیرد، بستر زخم را آماده میکند و با پیگیری منظم، پاسخ به درمان را می‌سنجد. اگر زخم در مسیر درست نباشد، برنامه تغییر میکند؛ گاهی با وکیوم تراپی، گاهی با ارجاع به پزشک متخصص.
اگر زخمی دارید که هفته‌هاست خوب نمی‌شود، تصویر کامل این مسیر را در راهنمای جامع کارشناس زخم رشت بخوانید و برای ارزیابی از صفحه تماس نوبت بگیرید.
پرسش‌های پرتکرار
زخمی که با وجود مراقبت معمول، طی حدود چهار تا شش هفته روند منظم ترمیم را طی نکند، زخم مزمن یا دیرجوش نامیده میشود.
بهندرت، زخمهایی که سالها باز میمانند یا ظاهر غیرعادی دارند ممکن است دچار تغییر بدخیم شوند. زخمی که با درمان استاندارد پاسخ نمیدهد باید از نظر نیاز به نمونهبرداری بررسی شود.
نیکوتین رگها را تنگ میکند و مونوکسید کربن اکسیژنرسانی به بافت را کم میکند. ترک سیگار یکی از مؤثرترین کارهایی است که بیمار برای زخم خود میکند.
ادامه مطالعه
نوبت مشاوره زخم در رشت
هر زخمی که دو هفته بهتر نشده، ارزش یک ارزیابی تخصصی را دارد.