زخمهای مزمن
زخم وریدی پا: چرا خوب نمی‌شود و جوراب فشاری چه نقشی دارد؟
زخم وریدی معمولاً در قسمت پایین ساق و کنار قوزک ظاهر می‌شود و بدون درمان فشاری به‌سختی بسته می‌شود. علت را که بدانید، درمان منطقی می‌شود.
زخمهای ساق پا بیشترشان منشأ وریدی دارند. بیمار معمولاً سال‌ها واریس یا تورم مچ پا داشته است، پوست قسمت پایین ساق کم‌کم تیره و سفت شده و یک روز، پس از یک ضربه کوچک یا خاراندن، زخمی باز می‌شود که ماه‌ها بسته نمی‌شود. بسیاری از این بیماران پیش از رسیدن به درمان درست، چندین نوع پماد و پانسمان را امتحان کرده‌اند.
دلیلش ساده است: زخم وریدی با پانسمان تنها خوب نمی‌شود. تا وقتی فشار بالای خون در وریدهای ساق کنترل نشود، زخم همچنان باز می‌ماند.
- زخم وریدی حاصل فشار بالای خون در وریدهای پاست؛ درمان اصلی آن درمان فشاری است.
- پیش از بانداژ فشاری، خونرسانی شریانی پا حتماً باید بررسی شود.
- پس از بستهشدن زخم، ادامه استفاده از جوراب فشاری مهم‌ترین عامل پیشگیری از برگشت است.
زخم وریدی از کجا می‌آید؟
وریدهای پا دریچه‌هایی یک‌طرفه دارند که خون را به سمت قلب هدایت می‌کنند. وقتی این دریچه‌ها ضعیف می‌شوند، خون در ساق پا عقب می‌ماند و فشار وریدها بالا می‌رود. این فشار مداوم، مایع را به بافت اطراف نشت می‌دهد، پوست را ملتهب و شکننده میکند و در نهایت کوچک‌ترین آسیب به زخمی تبدیل می‌شود که به‌سختی ترمیم می‌شود.
عوامل خطر شامل سابقه لخته در وریدهای عمقی پا، واریس، اضافه وزن، بارداری‌های متعدد، ایستادن یا نشستن طولانی و کم‌تحرکی است.
زخم وریدی را چطور بشناسیم؟
- محل معمول: قسمت پایین ساق، بالای قوزک داخلی
- شکل: کم‌عمق، با لبه‌های نامنظم و بستر قرمز یا زرد
- ترشح: معمولاً متوسط تا زیاد
- پوست اطراف: تیره یا قهوه‌ای، خشک، پوسته‌دار و گاهی خارش‌دار
- تورم مچ پا که در پایان روز بیشتر می‌شود و با بالا بردن پا کم می‌شود
- درد که با بالا بردن پا معمولاً بهتر می‌شود
تفاوت زخم وریدی و زخم شریانی
این تفاوت فقط یک بحث علمی نیست؛ درمان این دو کاملاً متفاوت است و اشتباه در تشخیص میتواند خطرناک باشد.
| ویژگی | زخم وریدی | زخم شریانی |
|---|---|---|
| محل | بالای قوزک داخلی | انگشتان، روی پا، نقاط تحت فشار |
| ظاهر | کم‌عمق، لبه نامنظم، پرترشح | عمیق، لبه صاف و «منگنه‌ای»، کم‌ترشح |
| پوست اطراف | تیره، متورم | رنگ‌پریده، سرد، بی‌مو و براق |
| درد با بالا بردن پا | بهتر می‌شود | بدتر می‌شود |
| درمان فشاری | درمان اصلی | ممنوع یا بسیار محدود |
درمان فشاری؛ ستون اصلی درمان
درمان فشاری با بانداژهای چندلایه یا جوراب‌های فشاری طبی، فشار را از بیرون به ساق پا وارد میکند و به وریدها کمک میکند خون را به سمت بالا برگردانند. با کاهش تورم و فشار وریدی، زخم شرایط ترمیم پیدا میکند.
در کنار درمان فشاری، زخم شسته می‌شود، بافت مرده در صورت وجود برداشته می‌شود و پانسمانی جاذب مثل فوم یا آلژینات برای کنترل ترشح انتخاب می‌شود؛ منطق این انتخاب را در راهنمای انواع پانسمان توضیح داده‌ام. پوست اطراف زخم هم با مرطوب‌کننده‌های ساده و بدون عطر مراقبت می‌شود.
کارهای روزانه که کمک می‌کنند
- چند بار در روز، هر بار حدود ۳۰ دقیقه، پا را بالاتر از سطح قلب نگه دارید.
- راه بروید؛ عضلات ساق پا مثل یک پمپ خون را به بالا می‌رانند. چرخاندن مچ پا هنگام نشستن هم مفید است.
- از ایستادن یا نشستن طولانی بدون حرکت پرهیز کنید و پاها را روی هم نیندازید.
- وزن خود را در محدوده سالم نگه دارید.
- پوست ساق را از خشکی و خراش محافظت کنید؛ خاراندن یکی از شروع‌کننده‌های زخم است.
پیشگیری از برگشت زخم
بزرگ‌ترین چالش زخم وریدی، بسته شدن آن نیست؛ باز نشدن دوباره آن است. مشکل دریچه‌های وریدی پس از ترمیم زخم از بین نمی‌رود، بنابراین استفاده از جوراب فشاری مناسب معمولاً باید ادامه پیدا کند. در برخی بیماران، ارجاع به جراح عروق برای بررسی درمان واریس هم بخشی از برنامه پیشگیری است.
اگر زخم ساق پای شما چند ماه است باز مانده، احتمالاً یکی از عوامل مقاله چرا زخم خوب نمی‌شود در کار است. نقش تغذیه در ترمیم زخم را هم فراموش نکنید. برای ارزیابی دقیق نوع زخم و برنامه درمان فشاری در رشت، با روند کار کارشناس زخم آشنا شوید و از صفحه تماس نوبت بگیرید.
پرسش‌های پرتکرار
خیر. پیش از درمان فشاری باید خونرسانی شریانی پا با اندازهگیری شاخص مچ پا به بازو (ABI) بررسی شود، چون فشار روی پای دچار تنگی شریان خطرناک است.
برای پیشگیری از برگشت زخم، استفاده از جوراب فشاری مناسب معمولاً باید ادامه پیدا کند. بیشتر زخمهای وریدی که برمیگردند، پس از کنار گذاشتن جوراب برمیگردند.
بالا بردن پا بالاتر از سطح قلب، چند بار در روز و هر بار حدود ۳۰ دقیقه، فشار وریدی و تورم را کم میکند و به ترمیم کمک میکند.
ادامه مطالعه
نوبت مشاوره زخم در رشت
هر زخمی که دو هفته بهتر نشده، ارزش یک ارزیابی تخصصی را دارد.