پس از جراحی
مراقبت از زخم جراحی: از روز اول تا بستهشدن کامل
بیشتر زخم‌های جراحی بدون مشکل بسته می‌شوند، به شرط آنکه در هفته اول چند قاعده ساده رعایت شود و نشانه‌های عفونت زود دیده شوند.
سال‌ها کار در اتاق عمل به من نشان داده است که موفقیت یک جراحی با آخرین بخیه تمام نمی‌شود. زخم جراحی، دری است که چند روز تا چند هفته باز می‌ماند و نحوه مراقبت از آن در خانه، روی نتیجه نهایی اثر مستقیم دارد. بیشتر زخم‌های جراحی بدون مشکل بسته می‌شوند، به شرط آنکه چند قاعده ساده رعایت شود و نشانه‌های هشدار زود دیده شوند.
- پانسمان اول را تا زمانی که جراح گفته دست نزنید؛ معمولاً ۲۴ تا ۴۸ ساعت.
- دوش کوتاه با اجازه جراح مجاز است؛ وان، استخر و حمام طولانی تا بستهشدن کامل زخم ممنوع است.
- درد رو به افزایش پس از روز سوم، تب، ترشح چرکی و بو، نشانه‌های عفونت هستند.
۴۸ ساعت اول پس از عمل
در روزهای اول، لبه‌های زخم با یک لایه نازک از سلول‌های جدید به هم می‌چسبند. پانسمانی که در اتاق عمل گذاشته شده، از زخم در برابر آلودگی محافظت می‌کند. این چند نکته را رعایت کنید:
- پانسمان را بدون دستور جراح باز نکنید، مگر اینکه خیس، آلوده یا کاملاً از خون اشباع شده باشد.
- لکه کوچک خون یا ترشح شفاف روی گاز طبیعی است. اگر لکه سریع بزرگ میشود، فشار ملایم بدهید و تماس بگیرید.
- قبل از هر تماس با ناحیه زخم، دست‌ها را دست‌کم ۲۰ ثانیه با آب و صابون بشویید.
هفته اول و دوم
پس از برداشتن پانسمان اول، مراقبت روزانه ساده است اما باید منظم باشد:
- زخم را با سرم شستشو یا طبق دستور، با آب و صابون ملایم تمیز کنید و با گاز استریل به آرامی خشک کنید؛ مالش ندهید.
- از الکل، آب اکسیژنه و پودرهای خانگی روی زخم استفاده نکنید؛ این مواد به سلول‌های تازه آسیب می‌زنند.
- اگر جراح پانسمان را لازم دانسته، پانسمان تمیز بگذارید. پانسمان مدرن نیازی به تعویض روزانه ندارد؛ انواع پانسمان را ببینید.
- از بلند کردن اجسام سنگین و حرکاتی که پوست روی زخم را می‌کشند پرهیز کنید، به‌ویژه در جراحی‌های شکم.
- سرفه و عطسه را با فشار دادن یک بالش روی شکم انجام دهید تا به بخیه‌ها فشار نیاید.
نشانه‌های عفونت زخم جراحی
عفونت محل جراحی معمولاً بین روز سوم تا هفتم پس از عمل خودش را نشان می‌دهد. کمی قرمزی و تورم در حاشیه زخم در روزهای اول طبیعی است؛ آنچه نگران‌کننده است، روند رو به بدتر شدن است:
- قرمزی که هر روز گسترده‌تر میشود یا بیش از یک تا دو سانتی‌متر از لبه زخم فاصله می‌گیرد
- دردی که پس از روز سوم به جای کم شدن، بیشتر میشود
- ترشح غلیظ، زرد یا سبز، یا بوی ناخوشایند
- گرمی پوست اطراف زخم
- تب بالای ۳۸ درجه یا احساس لرز و بی‌حالی
در صورت مشاهده این نشانه‌ها، همان روز با جراح خود یا کارشناس زخم تماس بگیرید. درمان زودهنگام عفونت، از باز شدن زخم و بستری دوباره جلوگیری می‌کند. جدول کامل تفاوت التهاب و عفونت در علائم عفونت زخم آمده است.
اگر بخیه باز شد
گاهی بخشی از زخم، به‌ویژه در جراحی‌های شکم یا در بیماران دیابتی و دارای اضافه وزن، از هم باز میشود. اگر این اتفاق افتاد، وحشت نکنید: زخم را با گاز استریل مرطوب با سرم بپوشانید، بیمار را آرام نگه دارید و همان روز تماس بگیرید.
زخم‌های بازشده معمولاً دوباره بخیه نمی‌شوند و از عمق به سطح ترمیم می‌شوند. در این زخم‌ها، پانسمان پیشرفته یا وکیوم تراپی زمان ترمیم را به‌طور چشمگیری کوتاه می‌کند.
چه کسانی بیشتر در خطرند؟
برخی شرایط احتمال عفونت یا تأخیر در ترمیم زخم جراحی را بالا می‌برند و این بیماران به پیگیری نزدیک‌تری نیاز دارند:
- دیابت، به‌ویژه وقتی قند خون کنترل نشده است
- سیگار کشیدن؛ ترک آن حتی چند هفته پیش و پس از عمل اثرگذار است
- اضافه وزن قابل توجه
- مصرف کورتون یا داروهای سرکوب‌کننده ایمنی
- سوءتغذیه و کمبود پروتئین؛ تغذیه برای ترمیم زخم را بخوانید
پس از بستهشدن زخم
وقتی زخم کاملاً بسته شد و دیگر ترشحی ندارد، مراقبت از جای زخم شروع میشود. ماساژ ملایم با کرم مرطوب‌کننده، محافظت از نور مستقیم خورشید در ماه‌های اول و در صورت توصیه، استفاده از ژل یا ورقه‌های سیلیکونی به صاف‌تر شدن جای زخم کمک می‌کند.
اگر زخم جراحی شما پس از دو هفته روند رو به بهبودی ندارد، عامل پنهانی وجود دارد که باید پیدا شود؛ مقاله چرا زخم خوب نمی‌شود این عوامل را مرور می‌کند. برای ارزیابی تخصصی زخم پس از جراحی در رشت هم می‌توانید با روند کار کارشناس زخم رشت آشنا شوید یا مستقیم از صفحه تماس نوبت بگیرید.
پرسش‌های پرتکرار
در بسیاری از جراحیها دوش گرفتن کوتاه پس از ۴۸ ساعت مجاز است، به شرط آنکه جراح منع نکرده باشد. وان و استخر تا بستهشدن کامل زخم ممنوع است.
ترشح کم، شفاف یا کمی زرد در روزهای اول میتواند طبیعی باشد. ترشح غلیظ، چرکی، بدبو یا رو به افزایش باید بررسی شود.
زخم را با گاز استریل بپوشانید، فشار ملایم بدهید و همان روز با جراح یا کارشناس زخم تماس بگیرید. اگر احشا یا بافت عمقی دیده میشود، فوراً به اورژانس بروید.
ادامه مطالعه
نوبت مشاوره زخم در رشت
هر زخمی که دو هفته بهتر نشده، ارزش یک ارزیابی تخصصی را دارد.